در مورد مهاجرت یهودیان به آمریکای جنوبی هم باید گفت تا آن مناطق کشف شد، جمعیت کثیری از یهودیان به آن مناطق سفر کردند. روند مهاجرت این یهودیان چنان چشمگیر بود که در سال 1511 ملکه جوآن لازم دید تا برای ممانعت از آن، اقدامی به عمل آورد اما ظاهراً اقدامات او بینتیجه ماند چون تعداد یهودیان ساکن آمریکای جنوبی افزایش یافت و در تاریخ بیست و یکم می 1577 قانون منع مهاجرت یهودیان به مناطق تحت استعمار اسپانیا رسماً لغو شد.
برای آن که نسبت به فعالیت مستمر یهودیان در آمریکای جنوبی به عنوان بنیانگذاران تجارت و صنعت استعماری، حق مطلب را به طور کامل ادا کرده باشیم، بهتر آن خواهد بود که به وضعیت یک یا دو مستعمره نگاهی بیندازیم.
تاریخ حضور یهودیان در مستعمرات آمریکایی و در نتیجه، تاریخ خود این مستعمرات، به دو دورهی تاریخی تقسیم میشود که عامل متمایز کنندهی آنها از هم، اخراج یهودیان از برزیل در سال 1654 است.
پیشتر به تأسیس صنعت تولید شکر در سینت تامس توسط یهودیان در سال 1492 اشاره کردیم. این صنعت در سال 1550 به اوج گسترش خود رسید. در این سال حدود شصت مزرعه بزرگ کشت نیشکر و تصفیهی شکر در این منطقه وجود داشت که با توجه به سهم ده درصدی که به پادشاه تسلیم میکردند، میتوان به این نتیجه رسید که تولید سالانهی شکر آنها به حدود یک میلیون و شش صد و پنجاه هزار کیلو بالغ میشد.
یهودیان از سینت تامس یا شاید هم از مادییرا که سابقهی حضور آنها در آنجا در تجارت شکر بسیار قدیمی بود، این صنعت را به برزیل منتقل کردند که بزرگترین مستعمره در آمریکا به حساب میآمد. به این ترتیب، بزریل به اولین دورهی شکوفایی اقتصادی خود پا نهاد چون رشد صنعت تولید شکر، با خود رفاه مالی در سطح ملی به همراه آورد. در آن سالهای اولیهی گسترش صنعت شکر در برزیل، ساکنان این مستعمره را به طور عمده یهودیان و خلافکاران تبعیدشده به این ناحیه تشکیل میدادند. سالانه دو کشتی حامل آنها از پرتغال در بندرگاههای برزیل پهلو میگرفتند. یهودیان به سرعت به طبقهی برتر و مسلط بدل شدند و گفته میشد که «بخش چشمگیری از ثروتمندترین بازرگانان برزیل، همین تازه مسیحی شدهها بودند.» اولین فرماندار منطقه نیز اعقاب یهودی داشت و هم او بود که نظم و ترتیب را در این مستعمره برقرار کرد. ادعایی گزاف نخواهد بود که گفته شود، مستعمرهی جدید پرتغال در اصل از هنگامی رو به رشد و ترقی نهاد که تومی دو سوزا ، مردی با قابلیتها و تواناییهای استثنایی در سال 1549 به آنجا اعزام شد تا سر رشتهی کارها را به دست بگیرد. با این همه، این مستعمره تا پیش از مهاجرت گستردهی یهودیان ثروتمند از هلند به آن ناحیه، که در پی تصرف آن سرزمین به دست هلندیها در سال 1642 رخ داد، به اوج کامیابی اقتصادی نرسید. دقیقاً در همین سال بود که تعدادی از یهودیان آمریکایی دست به دست هم دادند و مستعمرهای در برزیل بنیاد نهادند و حدود ششصد یهودی هلندی صاحب نفوذ نیز به آنها پیوستند تا حدود اواسط سدهی هفدهم میلادی تمامی مزارع بزرگ کشت نیشکر برزیل به یهودیان تعلق داشت و سیاحان آن ایام به فعالیتهای چند بعدی و ثروت چشمگیر آنها شهادت دادهاند، از جمله نیوهاف که در سالهای 1640 تا 1649 در برزیل سیاحت کرد، دربارهی آنها چنین نوشته است «در میان ساکنان آزاد برزیل که در خدمت شرکت هلندی هند شرقی نبودند، یهودیان تعدادی به مراتب بیشتر از بقیه را تشکیل میدادند و از هلند به آن سرزمین پا نهاده بودند. آنها به مراتب بیشتر از بقیه رفت و آمد میکردند. دست اندر کار خرید کارخانههای تولید شکر بودند و در خانههای بزرگ و مجللی زندگی میکردند. تمامی آنها پیشهی بازرگانی داشتند و اگر راضی میشدند که خود را در چهارچوب مقررات حکومتی برزیل هلند محدود نگه دارند، برای حکومت فواید فراوانی به بار میآوردند.» به همین ترتیب، در کتاب سفرها نوشتهی اف. پیراد نیز چنین آمده است «سودی که آنها بعد از سکونت نُه یا ده ساله در این سرزمین به دست میآوردند، بسیار شگفتانگیز بود. همهی آنها در بازگشت، ثروت فراوانی بدست آورده بودند.»
برگرفته از کتاب “یهودیان و حیات اقتصادی مدرن” ، ورنر سومبارت ، ترجمه رحیم قاسمیان ، تهران، نشر ساقی، چاپ دوم.
حروفچینی: سایت “اندیشکده مطالعات یهود”
ثبت دیدگاه