اما قلمروی اصلی نفوذ یهودیان در سرزمینهای استعماری، به ویژه در اوایل دورهی سرمایهداری، در نیمکرهی غربی بود. آمریکا با وسعت خیرهکنندهی خود، اساساً سرزمین یهودیان است، این نتیجهای است که مطالعهی عمیق و گستردهی منابع موجود، در نهایت به آن ختم خواهد شد و سرشار از معنا است. آمریکا از همان اوان کشف، تأثیر بسیار قدرتمندی بر حیات اقتصادی اروپا و بر کلّ تمدن آن داشت و لاجرم نقشی که یهودیان در ساختن آمریکا با همهی جوانب آن بازی کردند، به عنوان عاملی در توسعهی مدرن اهمیتی فوقالعاده دارد.
صرف کشف آمریکا، به نحو خارقالعادهای با یهودیان ارتباط دارد. چنین به نظر میرسد که گویی کریستف کلمب و دیگران، عملاً مدیران اجرایی قوم یهود بودند تا آنها را به این سرزمینهای تازه کشف شده برسانند….تحقیقات جدید نشان میدهد که براساس دانش علمی محققان یهودی بود که هنر دریانوردی و تعیین مسیر کشتیها به چنان دقت و کمالی رسید که عملاً سفرهای طولانی دریایی روی اقیانوسها ممکن شد. آبراهام زاکوتو استاد ریاضیات و نجوم در دانشگاه سالامانکا در سال 1473 جداول و نمودارهای نجومی خود را کامل کرد. دو یهودی دیگر به نامهای خوزه و کوهو که منجم و پزشک دربار جان دوم پادشاه پرتغال بود و موزس ریاضیدان با همکاری دو دانشمند مسیحی، اسطرلاب دریایی را کشف کردند که با آن میشد فاصلهی کشتی تا خط استوا را براساس ارتفاع خورشید اندازه گرفت. خوزه بعدها جداول و نمودارهای نجومی استاد خود را به زبانهای لاتینی و اسپانیایی ترجمه کرد.
به این ترتیب، حقایق علمی که راه را برای سفر دریایی کریستف کلمب آماده کرد، از سوی یهودیان تأمین شده بود، بودجهای هم که به همان اندازه برای این سفر لازم بود نیز از همین منابع فراهم شد؛ دست کم بودجهی دو سفر اول از منابع یهودی تأمین شد. کریستف کلمب برای سفر اول خود، از لوییس دو سانتانخل که از مشاوران پادشاه بود، وام گرفت و دو نامهی اولی که کریستف کلمب در مورد سفر دریایی خود نوشت، خطاب به سانتانخل، تأمین کنندهی بودجهی سفر و گابریل سانیهگ ، از یهودیان مهاجر اسپانیا و خزانهدار آراگون بوده است. سفر دریایی دوم هم با پول یهودیان امکانپذیر شد، البته این کار این دفعه به صورت داوطلبانه صورت نپذیرفت. یهودیان اسپانیا در هنگام اخراج از این کشور ناگزیر شده بودند که بخش قابل توجهی از داراییهای خود را در آنجا باقی بگذارند و جان خود را به در ببرند. این اموال و داراییها توسط فردیناند برای خزانهی حکومتی ضبط شد و بخشی از آن برای تأمین مخارج سفر دریایی کریستف کلمب اختصاص یافت.
اما سهم یهودیان فقط به همین محدود نمیشود. در میان همراهان کریستف کلمب چندین یهودی حضور داشتند و اولین اروپایی که به روی خاک آمریکا پا نهاد، یک یهودی به نام لوییس دو تورس بود. دست کم نتایج آخرین تحقیقات در این باره چنین میگویند.
اما مهمتر از همهی اینها این است که برخی ادعا میکنند که خود کریستف کلمب هم یهودی بوده است. من بخشی از این اطلاعات را صرفاً نقل میکنم و ضامن صحت آنها نیستم. در یک گردهمآیی جامعهی جغرافیدانان مادرید، دون سلسو گارسیا دولاریگا ، محققی که به خاطر تحقیقاتش در مورد کریستف کلمب شهره است، رسالهای را قرائت کرد و در آن مدعی شد که کریستوبال کولون (نه کلمب)، فردی اسپانیایی بود که مادرش اجداد یهودی داشت. او با ارجاع به اسناد و مدارک موجود در شهر پونته ودرا ، در ایالت گالیسیا ، نشان داد که خانوادهی کولون در فاصلهی سالهای 1428 تا 1528 در آنجا زیسته و اسامی مسیحی موجود در میان این خانواده، همانهایی بودند که در میان بستگان و اقوام دریانورد مشهور اسپانیا هم بسیار شایع و رایج بوده است. برخی از اعضای خانوادهی کولون و فونته روسا با هم ازدواج کردند. در یهودی بودن خانوادهی فونته روسا تردیدی وجود ندارد یا اینکه تازه مسیحی شده بودند و مادر کریستوبال نیز سوزانا فونته روسا نام داشت. وقتی در ایالت گالیسیا هرج و مرج شد، والدین کاشف آمریکا، از اسپانیا به ایتالیا کوچ کردند. دون سلسو برای تأیید ادعاهای خود منابع دیگری هم رو کرد و باور او در این زمینه با وجود نشانههای بارزی از ادبیات عبری در نوشتههای کریستف کلمب تقویت میشود و افزون بر آن، تصاویری که از او به جا مانده، تا حدّ زیادی شبیه چهرهی یهودیان است.
هنوز درهای جهان جدید به طور کامل به روی اروپاییان باز نشده، جمع کثیری از یهودیان به سوی آن مناطق ازدحام بردند. پیشتر دیدیم که آمریکا در همان سال کشف شد که یهودیان اسپانیا بیخانمان شده بودند و سالهای پایانی سدهی پانزدهم و سالهای آغازین سدهی شانزدهم، ادورای بود که در آن میلیونها یهودی مجبور به ترک خانه و کاشانهی خود شده بودند و وضع یهودیان مثل آن بود که آب در خوابگاه مورچگان کرده باشند. بنابراین، چندان جای تعجب ندارد که جمع کثیری از این آوارگان خود را به جهان جدید رسانده باشند که آینده را در آنجا تابناکتر میدیدند. اولین بازرگانان آمریکا یهودی بودند. اولین نهادهای صنعتی در آمریکا را یهودیان بنیاد نهادند. از همان سال 1492 یهودیان پرتغالی در سینت تامس اقامت گزیدند و در همان جا به اولین مالکان اراضی بزرگ کشاورزی بدل شدند. آنها تعداد زیادی کارخانهی شکر برپا داشتند و حدود سه هزار سیاه پوست را به خدمت گرفتند.
برگرفته از کتاب “یهودیان و حیات اقتصادی مدرن” ، ورنر سومبارت ، ترجمه رحیم قاسمیان ، تهران، نشر ساقی، چاپ دوم.
حروفچینی: سایت “اندیشکده مطالعات یهود”
ثبت دیدگاه