گسترش سرزمینهای تحت استعمار، در توسعهی سرمایهداری مدرن، عامل مهم و قدرتمندی بوده است. هدف این مقاله آن است که نشان دهد یهودیان در کار این گسترش، اگر نه مهمترین نقش، اما چه سهم عمده و برجستهای به عهده داشتند.
…به احتمال زیاد حتی در ایام قرون وسطا یهودیان زیادی بودند که در هند میزیستند و بعد از سال 1498 که کشورهای اروپایی به سوی سرزمینهایی با سابقهی تمدن طولانی دستدرازی کردند و آنها را تحت اشغال خود درآوردند، یهودیان در بدو ورود به این مناطق، به عنوان محافظان تفوق اروپا با استقبال روبهرو شدند، هر چند که در اصل به عنوان پیشگامان عرصهی بازرگانی و تجارت به آن کشورها پا مینهادند. به احتمال خیلی زیاد – هنوز دلایل مستدل و قطعی در این مورد وجود ندارد – کشتیهای پرتغالی و هلندی، خیل عظیمی از یهودیان آمادهی سکونت را در مناطق تحت اشغال خود پیاده کردند. …
گفته میشود که یهودیان در شرکت هلندی هند شرقی از سهامداران عمده بودهاند. میدانیم که مدیر عامل این شرکت؛ «حتی اگر عملاً قدرت هلند را در جاوه تثبیت نکرده باشد، مسلماً در تحکیم آن نقش مهمی به عهده داشت» کوهن نامی بوده که اسمی یهودی است. افزون بر آن، نگاهی به تابلوهای به جا مانده از تصاویر حاکمان هلندی مستعمرات این کشور در هند، نشان از آن دارند که این فرد، تنها یهودی آن جمع نبوده است. برخی از مدیران شرکت هند شرقی یهودی بودند و مخلص کلام اینکه هیچ سرمایهگذاری استعماری بدون حضور یهودیان کامل نبود.
هنوز روشن نیست که یهودیان در رشد حیات اقتصادی هند، بعد از سلطهی انگلیس بر این سرزمین، تا چه اندازه نقش داشتند، اما اطلاعات نسبتاً کاملی از مشارکت یهودیان در پایهریزی مستعمرات انگلیس در آفریقای جنوبی و استرالیا در دست داریم. تردیدی وجود ندارد که در این مناطق، بالاخص در خلیج کالنی، کم و بیش تمامی توسعهی اقتصادی مدیون یهودیان بود. در دهههای 1820 و 1830 بود که بنیامین نوردن و سایمن مارکس به آفریقای جنوبی رفتند و کارشان بیدار کردن صنعتی تقریباً تمامی مناطق خلیج کالنی بود. جولیوس موزنتال و برادرانش آدولف و جیمز زمینهی تجارت پشم، پوست و نخ موهر را تثبیت کردند. آرون و دانیل دو پاس صنعت شکار نهنگ دریایی را به انحصار خود درآوردند. جوئل مایرز پرورش شترمرغ را با احداث مزرعهای آغاز کرد. لیلنفلد اهل هوپ تاون، اولین خریدار الماس بود. مشاغل ممتاز مشابهی در دیگر مستعمرات آفریقای جنوبی به یهودیان تعلق داشت، به ویژه در ترانسؤال که گفته میشود از پنجاه هزار یهودی ساکن آفریقای جنوبی در حال حاضر، حدود بیست و پنج هزار نفرشان در آنجا سکونت دارند. همین امر در مورد استرالیا هم مصداق دارد که اولین بازرگان عمده فروش آنجا یک یهودی به نام مونتفیوره بود. بنابراین، این ادعا که «بخش عمده ای از تجارت دریایی مستعمرات انگلیس، در مدت زمان قابل توجهی، در دست یهودیان قرار داشت» اصلاً اغراق آمیز نخواهد بود.
برگرفته از کتاب “یهودیان و حیات اقتصادی مدرن” ، ورنر سومبارت ، ترجمه رحیم قاسمیان ، تهران، نشر ساقی، چاپ دوم.
حروفچینی: سایت “اندیشکده مطالعات یهود”
ثبت دیدگاه