قرآن، تاریخ و قدس (قسمت پنجم)

فسادانگیزی در شهر مقدّس!

مفسران، سرزمين مورد اشاره در آيات آغازين سوره اسراء را نيز بيت ‌المقدس دانسته ‏اند. بر اساس اين آيات، خداوند در تورات به بنى ‏اسرائيل خبر داده است كه آنان دوبار در بيت ‏المقدس دست به فسادانگيزى خواهند زد و در هر دوبار، اقوام بيگانه ‏اى بر آنان تسلط يافته، بيت ‏المقدس را ويران خواهند كرد: «وَ قَضَيْنا إِلى‏ بَني‏ إِسْرائيلَ فِي الْكِتابِ لَتُفْسِدُنَّ فِي الْأَرْضِ مَرَّتَيْن …*  فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا أُولي‏ بَأْسٍ شَديد …*  … فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ وَ لِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ كَما دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ لِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا تَتْبيراً».  (اسراء/ 17، 4- 7) مفسران در اين ‏باره كه فسادانگيزى دوگانه بنى ‏اسرائيل چه بوده است، اختلاف دارند؛ برخى آن را اشاره به كشتن زكرياى پيامبر و فرزند وى حضرت يحيى دانسته ‏اند36 و برخى ديگر اراده قتل ارمياى نبى و عيسى مسيح عليه السلام را هم افزوده ‏اند37، چنان ‏كه هويت كسانى كه بر بيت ‏المقدس سلطه يافته، آن را تخريب كرده ‏اند مورد اختلاف است. برخى تسلط و تخريب نخست را به بخت نصر و مرتبه دوم را به تيتوس، وزير اسبيانوس (امپراطور روم)38 و بعضى به سنحاريب و جالوت و شمارى نيز به پادشاه پارس (شاپور) و بخت نصر نسبت داده‏اند. گزارش ‌هاى تاريخى، ديدگاه اول را تأييد مى ‏كند. به خرابى بيت ‏المقدس به دست بخت نصر در ذيل آيه «كَالَّذي مَرَّ عَلى‏ قَرْيَةٍ وَ هِيَ خاوِيَةٌ عَلى‏ عُرُوشِها قالَ أَنَّى يُحْيي‏ هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها» (بقره/ 2، 259) نيز اشاره شده است.

به اعتقاد شمارى از مفسران وقتى كه عزير يا ارمياى نبى از كنار خرابه‏ هاى بيت ‏المقدس گذر كرده، به ياد رستاخيز مى ‏افتد، چگونگى زنده شدن دوباره مردگان براى او مورد سؤال واقع مى‏ شود و در پى آن خداوند او را ميرانده، پس از 100 سال دوباره زنده مى ‏كند. طبق گزارش برخى از منابع آيه «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فيهَا اسْمُهُ وَ سَعى‏ في‏ خَرابِها أُولئِكَ ما كانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلاَّ خائِفينَ» (بقره/ 2، 114) نيز مربوط به خراب شدن بيت‏ المقدس به دست بخت نصر و جلوگيرى از ذكر خدا در آن است.

سرزمین مبارک

در داستان حضرت سليمان و تسخير باد در دست او نيز از بيت ‏المقدس ياد شده است: «وَ لِسُلَيْمانَ الرِّيحَ عاصِفَةً تَجْري بِأَمْرِهِ إِلى‏ الْأَرْضِ الَّتي‏ بارَكْنا فيها …».  (انبياء/ 21، 81)  برخى از مفسران شيعه و سنى زمين مباركى را كه حضرت سليمان، باد را به سوى آن به گردش در مى ‏آورد، شام و برخى ديگر بيت ‏المقدس و شام گفته ‏اند. با توجه به پيشينه تاريخى بيت ‏المقدس و حكومت حضرت سليمان در آن و مناطق اطراف و نيز با توجه به اينكه «الَّتي‏ بارَكْنا فيها» در سوره انبياء/ 21 آيه 71 به صورت و صف بيت ‏المقدس ذكر شده، مطمئناً سرزمين مبارك يادشده، بيت ‏المقدس را نيز در برمى گيرد.

پناهگاه مریم(علیه‌السلام) و عیسی(علیه‌السلام)

مكانى كه حضرت مريم هنگام تولد حضرت عيسى و پس از آن به آن‌جا پناه برد نيز بر اساس ديدگاه مشهور مفسران، بيت‏ المقدس دانسته شده است: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً وَ آوَيْناهُما إِلى‏ رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعين». (مؤمنون/ 23، 50) مفسران با استناد به تعبير «رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعين» مكان يادشده را سرزمينى خوانده‏ اند كه در عين مرتفع بودن نسبت به زمين‌هاى اطراف، مسطح، وسيع، و برخوردار از آب جارى و در نتيجه حاصلخيز و پربركت بوده كه همان بيت ‏المقدس است. مكان يادشده بر مصر، كوفه، دمشق يا رمله در فلسطين نيز تطبيق شده است. برخى، ديدگاه نخست را به احتمال، متأثر از كتاب‏ مقدس دانسته ‏اند كه بيت ‏المقدس را نزديك ‏ترين نقطه زمين به آسمان خوانده است.

پاورقی

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

36. تفسيرجلالين،ص 286.

37. الكشاف،ج 2،ص 649.

38. الميزان، ج 13، ص 44؛ ر. ك: نمونه، ج 12، ص 27- 30.